Historia Szynwałdu. Początki Szynwałdu sięgają czasów średniowiecza, pierwsza wzmianka pochodzi z 1344 roku. Król Kazimierz Wielki specjalnym dokumentem potwierdził dobra, które nadał swemu doradcy kasztelanowi krakowskiemu Spicymirowi. Wśród tych dóbr był także Szynwałd, jest to największa wieś z pięciu sołectw gminy Skrzyszów. Większość terenu wsi zajmowały lasy, potwierdza to dokument z 1327 roku, w XIV wieku na ziemi tarnowskiej prowadzona była akcja osiedleńcza prowadzona przez Spycimira. Wieś została zasiedlona ludnością niemiecką, co tłumaczy niemieckie pochodzenie nazwy wsi. "Szynwałd" to spolszczona nazwa niemiecka "Schönwald", czyli piękny las. W ciągu wieków zmieniała się nazwa miejscowości na: Sonvald sive Mnych, Sinvald, Szunvald, Synwald, Schönvald, Szynwald, Szenwald. (Istnieje również druga hipoteza nazwy od "Siny wał" - rzekomo od mgieł unoszących się nad wsią, w porze wiosennej i jesiennej, argumentuje się to faktem że najwyższe wzniesienie na pograniczu Szynwałdu, Zalasowej, Źwiernika i Łęk nazywano Sinogórą obecnie Świniogóra). Piękne niegdyś lasy uległy dużej dewastacji i zniszczeniu, przede wszystkim w XVII i pierwszej połowie XVIII wieku. Pierwszy raz nazwa Szynwałd występuje w 1542 roku i od tego czasu przyjęła się na stałe, wieś leży 10 km. na południowy wschód od Tarnowa. Wraz z powstaniem miejscowości powstaje również parafia o czym świadczy dokument z 1350 roku. W ciągu wieków właścicielami Szynwałdu byli miedzy innymi rody Tarnowskich, Ostrogskich, Zamoyskich, Koniecpolskich, Walewskich i Lubomirskich ostatnim właścicielem był ród Sanguszków. Oni to właśnie do 1945 roku posiadali w Szynwałdzie folwark o powierzchni 211 hektarów. Położenie wśi jest pagórkowate, na południu graniczy z Zalasową, na północy ze Skrzyszowem. A na zachodzie z Trzemesną i Łękawicą, na wschodzie z Łękami Górnymi. Na granicy wschodniej i zachodniej rozpościerają się wzgórza pomiędzy którymi spływa potok "Wątok", najwyżej położony jest przysiółek Świniogóra - 386m n.p.m. Obecnie miejscowość należy do województwa małopolskiego powiat tarnowski gmina Skrzyszów, powierzchnia wśi to 2317 hektary (23,17 km²). Nazwy niektórych części Szynwałdu tzw. przysiółków to: Świniogóra, Barycz, Kamienna Góra, Stawiska, Kąty od Pogórskiej Woli, Kresy, Korzeń, Dolcza, Japonia, Podkościele, Księże Pola, Litwinówka, Mazurówki, Mickówki, Zagumnie. Obecnie dużym atutem miejscowości jest środowisko naturalne, 15 procent ogólnej powierzchni gminy to lasy oraz atrakcyjne doliny potoków i cieków wodnych.

W 1844 roku nawiedziła Szynwałd choroba dyzenterii, a w 1847 roku dużo mieszkańców zmarło z głodu oraz epidemii tyfusu i cholery. Świadczą o tym zapiski w kronice parafialnej: "W tym roku straszliwy i niepamiętny głód, a to z przyczyny, że się ziemniaki nie urodziły, plew, pyrzu, otrąb i innych nie do uwierzenia rzeczy chleb ubóstwo piekło i braki gotowało i z takiego wiktu wiele ich, bardzo wiele wymarło, a lubo dawano jałmużny, te atoli nie wystarczyły i liczbie głodujących i wielkości głodu". W tym roku zmarło w Szynwałdzie 283 osoby a w następnym 126 osób natomiast na czerwonkę w 1851 roku zmarło 85 osób. Na cholerę w 1873 roku zmarło 25 osób zarażonych przez żebraka który przyszedł do Szynwałdu. Do poważnej klęski żywiołowej doszło w latach 1872 i 1875 a 1882 rok był szczególny, doszło do niespotykanego dotąd wylania rzeki. W kronice parafialnej czytamy: "Rok ten obfity był w różne zjawiska meteorologiczne. W maju było zaćmienie słońca trwające od 4 do 10 przed południem. Ukazała się we wrześniu zorza polarna, w listopadzie i grudniu pokazywała się od strony południowej wspaniała kometa. W Szynwałdzie dnia 20 sierpnia po południu była tak wielka ulewa, że woda wszystkie łąki i zagrody zalała i zamuliła. Domy, kopy siana, bydło unosiła. Najstarsi tutejsi ludzie takiego wezbrania wód nie pamiętają".

Pierwszy rozbiór Polski, w 1772 roku na przełomie lipca i sierpnia żołnierze austriaccy na czele z generałem d'Altony wkroczyli do obwodu tarnowskiego. Zaborcy Austriaccy nałożyli na dwory i chłopów daninę, musieli oni oddawać część żywności na wyżywienie wojska. W 1773 roku 29 grudnia wszyscy mieszkańcy Galicji, musieli złożyć akt homagialny, czyli przysięgę wierności cesarzowej Marii Teresie. Właściciel folwarku czytał słowa przysięgi a pozostali mieszkańcy z podniesioną prawą ręką powtarzali za nim te słowa. W czasie zaboru był przymusowy pobór młodych mężczyzn do wojska austriackiego, tak zwany asenterunek. W 1782 roku powstał cyrkuł tarnowski do którego należał Szynwałd, Łękawica, Pogórska Wola, Skrzyszów. W czasie panowania cesarza Józefa II w 1781 roku zniesiono kary cielesne dla chłopów i ograniczono pańszczyznę, w patencie z 1782 roku zniesiono niewolnicze poddaństwo chłopów. Gdy zmarł cesarz Józef II jego następca Leopold II odwołał reformę urbarialną, która znosiła pańszczyznę i zastąpił ją czynszem w wysokości 21% rocznego dochodu gospodarstwa. Wybuch powstania Kościuszkowskiego w 1794 roku został pozytywnie przyjęty w Szynwałdzie i okolicach. Po wydaniu uniwersału połanieckiego przez Tadeusza Kościuszkę niektórzy chłopi uciekali za Wisłę gdzie mogli liczyć na pomoc. W pobliskich okolicach udział chłopów w Legionach Polskich dowodzonych przez generała Jana Henryka Dąbrowskiego był znaczący. Powstanie Krakowskie i rabacja galicyjska w 1846 roku nie były tak krwawe w tutejszej okolicy. W czasie rabacji chłopi z Szynwałdu nie rabowali folwarku i nie dochodziło do większych napięć. Niektórzy chłopi ze Skrzyszowa po grabieży miejscowego folwarku brali udział w grabieży folwarku w Szynwałdzie. Chłopi zostali uwłaszczeni w 1848 roku, nie rozwiązało to ich problemów z utrzymaniem rodzin. Tę sytuację poprawiła częściowo autonomia galicyjska zapoczątkowana w latach 60-tych XIX wieku, wtedy niemal wszystkie okoliczne wsie miały własną szkołę. W 1848 roku w czasie Wiosny Ludów gubernator Galicji hrabia Franciszek Stadion ogłosił 22 kwietnia w imieniu cesarza Ferdynanda I, że od 15 mają 1848 roku "wszelkie robocizny pańszczyźniane i inne z dawniejszego stosunku poddańczego wynikłe daniny włościańskie znoszą się za wynagrodzeniem w swoim czasie wymierzyć się mającym na koszt rządu". W Powstaniu Styczniowy brali udział dość licznie mieszkańcy obecnej gminy Skrzyszów. Na przykład z Szynwałdu, Tomasz Mazur urodzony w 1844 roku był w organizacji konspiracyjnej Teodora Strzyżewskiego z Tarnowa. Walczył u boku generała Zygmunta Jordana jak również pułkownika Dionizego Czechowskiego. Został wzięty do niewoli i skazany na zesłanie 21 września 1863 roku podczas bitwy pod Jurkowicami. W roku 1870 w okolicy Tarnowa największe dobra posiadała rodzina Sanguszków było to 10 000 hektarów ziemi w różnych folwarkach i budynki, majątek ten szacowano na około 1 829 000 koron. Folwark w Szynwałdzie miał powierzchnię 211 hektarów i był drugi co do wielkości. W XIX i XX wieku właścicielami folwarku byli książę Władysław Sanguszko, zmarł on 15 kwietnia 1870 roku w Cannes. Następnie książę Eustachy Sanguszko, zmarły 2 kwietnia 1903 roku w Austrii i Roman Sanguszko został zamordowany w Sławucie 1 listopada 1917 roku przez żołnierzy rosyjskich.

Kssiemi

Ksiądz prałat
Aleksander
Siemieński (fot.1)

Kossta1

Kościół pod wezwaniem
Wszystkich Świętych
z 1555 r. (fot.2)

Koscst

Kościół pod wezwaniem
Wszystkich Świętych
z 1555 r. (fot.3)

Od 1885-1939 roku proboszczem był ksiądz prałat Aleksander Siemieński. Był on wielkim społecznikiem oddanym kapłanem jednym z największych postaci Szynwałdu (fot.1). W okresie swojego proboszczowania podniósł on poziom moralny i duchowy mieszkańców jego zasługą było podniesienie poziomu życia rodzin chłopskich. Największym osiągnięciem księdza Siemieńskiego było wybudowanie nowego kościoła, początkowo planowano wybudowanie nowego kościoła na miejscu starego ale konserwator zabytków nie wyraził zgody na rozebranie zabytkowej świątyni zbudowanej z fundacji Tarnowskich w 1555 roku (fot.2-3). W 1891 roku została otwarta pierwsza Ochronka Sióstr Służebniczek Starowiejskich w Szynwałdzie, 1901 roku rozpoczęto budowę nowego domu, został on otwarty i poświęcony w 1903 roku przez biskupa Leona Wałęgę. W tym domu mieściła się ochronka kaplica i szkoła ludowa. W 1892 roku dzięki staraniom proboszcza wybudowano dom parafialny z pomocą Kółka Rolniczego i księcia Sanguszki. Odbywały się w nim uroczystości religijne patriotyczne, później odprawiano tam msze święte podczas budowy nowego kościoła który powstał na miejscu starej świątyni, dom został rozebrany w 1993 roku. W wybudowanym przez księdza proboszcza Siemieńskiego domu parafialnym w latach 1891-1892 powstała druga placówka Sióstr Służebniczek. Siostry z tej placówki opiekowały się kościołem a nawet wypiekiem komunikantów, hostii i opłatków. Prowadziły sklep Kółka Rolniczego, pracowały w szkole ludowej i opiekowały się organizacjami katolickimi. W czasie wojny w latach 1940 – 1944 siostry prowadziły tajne nauczanie, 31 sierpnia 1957 roku nastąpiła likwidacja tej placówki. W listopadzie 1895 roku dzięki staraniom księdza proboszcza został otwarty pierwszy w Szynwałdzie Urząd Pocztowy. Trzecia placówka Sióstr Służebniczek powstała w 1905 roku na Świniogórze, była to zaniedbana część wśi z trudnym dostępem do centrum i kościoła. Zdecydowaną większość mieszkańców przysiółka stanowili ludzie biedni, aby ułatwić życie tym mieszkańcom ksiądz Siemieński postanowił wybudować ochronkę i dom dla Sióstr Służebniczek. W 1905 roku 30 kwietnia ksiądz biskup Leon Wałęga poświecił dom dla sióstr i ochronkę. Proboszcz Siemieński po otwarciu ochronki próbował nadać przysiółkowi nową nazwę - "Święta Góra" lub "Góra św. Teresy". Obydwie te nazwy się nie przyjęły i pozostała więc stara nazwa Świniogóra. W domu sióstr była również kaplica, w której mieszkańcy gromadzili się na nabożeństwa. Mieszkające tam siostry były okradane co bardzo utrudniało im działalność, myślano nawet o zamknięciu placówki ale mimo trudnych warunków siostry pozostały. Po długich staraniach księdza proboszcza otwarto tam klasę eksponowaną szkoły w Szynwałdzie do której uczęszczały również dzieci z Zalasowej, Źwiernika i Łęk. Decyzję o zamknięciu placówki podjęto w październiku 1951 roku, siostry Służebniczki przez dłuższy czas posiadały w Szynwałdzie trzy domy. Tutejsza parafia należała do średnio zamożnych, w 1855 roku gospodarstwo plebańskie posiadało 27.37 hektara ziemi. Karczmy były źródłem pijaństwa a niektórzy mieszkańcy przepijali pieniądze doprowadzając rodziny do nędzy i upadku. Chłopi często pili na kredyt a gdy zadłużenie osiągało 30% wartości gospodarstwa aby spłacić dług można je było licytować. W tym okresie żydzi mieli 4 karczmy w Szynwałdzie: na granicy z Zalasową, naprzeciw obecnej Ochronki Sióstr Służebniczek za rzeką, pod kościołem i na tak zwanej "Boryczy" koło drogi do Pilzna. Ksiądz Aleksander Siemieński nawoływał do bojkotu żydowskiego handlu i karczem, wedle zasady "Nic do Żyda, nic przez Żyda". Działania te przyniosły oczekiwany skutek a żydzi zostali zmuszeni likwidować swoje gospodarstwa i karczmy, gdy ostatni żyd opuścił wieś ksiądz proboszcz kazał uderzyć w dzwon. Tam gdzie były karczmy są teraz pamiątkowe kapliczki lub krzyże, ten pod kościołem poświęcił nawet biskup Leon Wałęga. W 1887 roku z inicjatywy proboszcza powstała pierwsza w Szynwałdzie Ochotnicza Straż Ogniowa. Gospodarstwa chłopskie na początku XX wieku były słabo rozwinięte, przeciętnie gospodarz posiadał około 7,5 morga ziemi czyli ponad 4 hektary. Duży wpływ na rozwój Szynwałdu i okolic miało wybudowanie w latach 1898 – 1909 drogi powiatowej Tarnów – Ryglice. W 1907 roku ksiądz proboszcz Siemieński rozpoczął budowę "Szkoły Gospodyń Wiejskich", na budowę udało się pozyskać środki Wydziału Krajowego we Lwowie i od księżnej Sanguszkowej a Siostry Służebniczki przeznaczyły na ten cel niektóre posagi sióstr pochodzących z Szynwałdu. Szkoła została otwarta 1 września 1909 roku, była to szkoła zawodowa która kształciła dziewczęta na dobre gospodynie i uczyła zasad religijno – moralnych. Od 1912 roku patronat nad szkołą objęło Towarzystwo Kółek Rolniczych wtedy kształcono tam włościanki i panny pochodzące z drobnego mieszczaństwa. W 1911 roku powstał "Dom dla ubogich" nazywany "dziadarnią", w czasie I wojny światowej mieszkały tam sieroty ojców którzy zginęli na wojnie. W sierpniu 1909 roku zaakceptowano plan budowy nowego kościoła wykonany przez A. J. Stapfa, mieszkańcy sami rozebrali stary kościół który był w bardzo złym stanie, choć były plany przeniesienia go na Świniogórę lub do Krakowa (fot.2-3). Jesienią 1910 roku na miejscu starego kościoła rozpoczęto pierwsze prace przy budowie nowej świątyni. Przy budowie tak dużego kościoła brakowało przede wszystkim środków finansowych ale również materiały budowlane trzeba było wozić z oddalonego o 12 kilometrów Tarnowa. Część materiałów na budowę kościoła ofiarował książę Sanguszko resztę kosztów i robociznę pokryła parafia, w 1918 roku uroczyście świątynię poświęcił biskup Leon Wałęga. Duży dzwon do kościoła miał ufundować książę Sanguszko i kazał napisać imię "Roman" a średni dzwonu przyrzekł ufundować dzierżawca folwarku pan Józef Ogórek. Obaj fundatorzy nie dotrzymali słowa i nie zapłacili za dzwony. Wikariusz ksiądz Kyrcz pisał tak w kronice parafialnej: "Tak to panowie ziemianie umieli nabrać parafian i cudzym kosztem zdobywać tytuły fundatorów".

   
© ALLROUNDER